91 درصد بزرگسالان آمریکایی و 60 درصد نوجوانان این کشور در حال حاضر برای عمده ارتباطهای روزانهشان از تلفن همراه شخصی استفاده میکنند. این آمار در مقیاس جهانی و در همه کشورهای توسعهیافته تقریباً مشابه است. امروزه زندگی بدون تلفن همراه اصلاً قابل تصور نیست. مرکز آمار رسمی و معتبر pew Internet & American Life گزارش میدهد بدون توجه به نوع گوشی، هر شخص حتی اگر تلفن همراهش آلارم هشداردهندهای از قبیل زنگ یا ویبره هم مخابره نکند، باز هم بارها گوشی خود را به هوای خواندن اساماس چک میکند. در واقع، سیستم مکالمه و ارتباطهای مدرن باعث شده تا این شکل استفاده از تلفن همراه برای همه ما آشنا باشد. به گزارش مرکز MRR که در زمینه ریکاوری مشکلات روانی جامعه فعالیت و تحقیق میکند، هر آمریکایی طی 16 ساعت از روز که بیدار است به طور متوسط 144 دقیقه با تلفن همراهش مشغول است. باید گفت مخاطبان و مشترکان تلفن همراه در جهان حدود 6 میلیارد نفر هستند که یک جامعه ارتباطی وسیع را ایجاد کردهاند. اما مسئله مهمتر این است که بهرغم آن که موبایلها بهخصوص انواع مدرن و بهروزشان که بسیاری از مسیرهای ارتباطی را کوتاه و ساده کردهاند و مانند یک منشی فعال بسیاری از کارهای ما را مدیریت میکنند، اگر بیش از حد مورد استفاده قرار بگیرند، آسیبهایی را برای سلامتی افراد به دنبال خواهند داشت. سیستم کاری تلفنهای همراه استفاده از امواج رادیویی است که در آن امواج رادیو فرکانسی از ایستگاههای مختلف به هم مخابره میشوند و در مناطقی موسوم به فیلههای الکترومغناطیسی حلقههای ارتباطی را کامل میکنند. این امواج میتوانند عامل یونیزاسیون در بدن بشوند. این مسئلهای است که از سوی سازمان سلامت بینالملل موسوم به WHO تأیید شده است. اگرچه گفته میشود که برای فعالیت موبایلها از امواج کمقدرت استفاده میشود، اما این گوشیها هنگامی که روشن میشوند و کار میکنند، این امواج را تقویت میکنند؛ به همین علت گفته میشود که باید گوشیها را با فاصله از خود نگه دارید تا در مواجهه نزدیک با امواج آنها نباشید. هنوز بر سر این مسئله که استفاده روزانه از تلفن همراه چه نقشی در اختلالات سلامتی دارد، بحثهای فراوانی وجود دارد؛ اما به هر حال آزمایشهای علمی اثرات سویی را از این وسایل ارتباطی کشف و اثبات کردهاند. در پرونده این شماره بیشتر درباره مسائل مربوط به استفاده تلفن همراه و تأثیر آن بر سلامت بدن و مغز صحبت میکنیم.
تلفن همراه؛ ایمن یا خطرناک؟
سازمان مخابرات فدرال بینالملل با عنوان اختصاری FCC پیشنهاد میکند که کاربران موبایل باید دستکم این وسیله را 20 سانتیمتر از خود دور نگه دارند تا اثر امواج را بر خود کاهش دهند. بزرگسالان و بچهها ممکن است در مواجهه با امواج در طولانیمدت از نظر مغزی دچار آسیب بشوند. دکتر دیوید دورادیویس، مدیر مرکز تحقیقات آنکولوژی محیطی در دانشگاه پیتزبورگ در مصاحبهای با سیانان میگوید: «اگرچه ما هنوز مدرک کافی نداریم که باید چه مقدار با موبایل کار کرد تا دچار مشکل نشد، اما یافتهها نشان میدهد که این ارتباطها به هر حال آسیبرسان هستند». در اینجا به 5 علت عمده که باید به خاطرشان استفاده از تلفن همراه را محدود کنید، اشاره خواهیم کرد:
1. تأثیر منفی بر احساسات
حضور یک تلفن همراه در جمعی دو نفره یا بیشتر که قصد مکالمه رودررو با هم را دارند، میتواند احساسی منفی نسبت به کسی که تمرکز او بر تلفن همراه است، ایجاد کند. در این زمینه دو تحقیق ویژه صورت گرفته است. در یکی از آنها که در دانشگاه ایساکس در انگلستان انجام شد، محققان برای درک چگونگی این مسئله 37 زوج را که با هم آشنایی نداشتند، روبهروی هم قرار دادند و از آنها خواستند به مدت 10 دقیقه با هم درباره اتفاقات جالبی که طی ماه گذشته برایشان رخ داده بود، صحبت کنند. نیمی از داوطلبان در محیطی ساکت نشسته بودند؛ در حالی که یک دستگاه موبایل روی میز کنارشان بود. نیم دیگر داوطلبان نیز بدون حضور موبایل صحبت میکردند. نتیجه آن شد که گروهی که با موبایل بودند، از سوی طرف مقابل خود با دیدی منفی نگریسته شدند. در مطالعه دوم هم همین آزمایش روی 34 زوج غریبه دیگر انجام شد، با این تفاوت که نیمی از داوطلبان موبایل و نیم دیگر نتبوک به دست داشتند. نتیجه آن بود که افرادی که موبایل داشتند، از سوی طرف مقابلشان کمتر مورد اطمینان قرار گرفتند.
2. افزایش سطح استرس
میزان بالای فرکانسهای موبایل میتواند بر سطح استرس افراد تأثیر بگذارد. وجود علایم هشداری مانند زنگ، ویبره یا حتی سیستم یادآور گوشی همراه کاربران را دچار تنش میکند. در مطالعهای مرتبط با این موضوع در دانشگاه گوتنبرگ سوئد محققان به بررسی ارتباط میان جنبههای روانشناختی تلفن همراه و نشانههای سلامت مغزی در افراد بزرگسال پرداختند. این بررسی که روی افراد 20 تا 24 ساله انجام شد، یک سال به طول انجامید و واکنشهای مغزی و حسی این افراد در مواجهه با هشدارهای گوشی همراهشان بررسی شد. محققان متوجه شدند کاربرانی که زیاد از گوشی همراه استفاده میکنند، چنانچه زن باشند، دچار استرس بالا و اختلال خواب میشوند و چنانچه مرد باشند، دچار نشانههای افسردگی و اختلال خواب میشوند.
3. به خطر انداختن سلامت سیستم دفاعی بدن
تماس و لمس مداوم گوشی همراه میتواند آن را محیطی برای اختفای آلودگیهای مختلف کند. اگر در پایان روز به صفحه و قاب گوشیتان نگاه کنید، لکههای چربی را روی آن میبینید که شاید باور نکنید؛ اما میزان آلودگیها و میکروبهایش حتی میتواند بیش از محوطه نشستن روی توالت فرنگی باشد. در یک تحقیق مرتبط با این موضوع که در مدرسه پزشکی و سلامت کوئین مری در دانشگاه لندن انجام گرفت، محققان 360 گوشی همراه و دستانی که آنها را لمس میکردند، برای تعیین میزان آلودگی بررسی کردند. نتیجه تحقیق نشان داد 92 درصد گوشیها و 82 درصد دستان کاربران پر از باکتری شده بود و 16 درصد دستها و گوشیها حاوی میکروب ایکولی بودند. یعنی به همین راحتی عوامل بیماریزا را از فردی به دیگری منتقل و سیستم دفاعی بدن را تضعیف میکنند.
4. افزایش خطر دردهای مزمن
تلفنهای همراه برای استفاده در تماس مداوم با دستها هستند؛ بهخصوص وقتی با آنها پیامک میفرستید یا بازی میکنید. پاسخ دادن به پیامکها با سرعت بالا به مرور میتواند باعث ایجاد درد و التهاب در مفاصل بشود. همچنین شاید جالب باشد بدانید که با گسترش استفاده از تلفن همراه عارضهای مانند کمردرد هم افزایش پیدا کرده است؛ بهخصوص اگر عادت فرد این باشد که هنگام مکالمه، گوشی را بین گردن و شانه خود بگذارد و همزمان کار دیگری هم انجام دهد. به گزارش محققان مرکز هلث سنترال دات کام، استفاده طولانی و مداوم از تلفن همراه باعث میشود چانهتان و گردنتان را در حالت بدی قرار دهید و این خود فرم طبیعی بدنتان را به هم میزند که این مسأله به مرور باعث درد در ناحیه پشت و کمر میشود.
5. افزایش خطر مشکلات بینایی
خیره شدن به صفحه تلفن همراه میتواند بعدها باعث اختلال بینایی شود. صفحههای تلفن همراه نسبت به وسایلی چون کامپیوتر و لپتاپ بسیار کوچکتر هستند؛ به همین علت تمرکز بیشتری را از چشمها طلب میکنند که باعث ایجاد فشار به عصبهای بینایی، ماهیچههای چشمان و حتی خشکی آنها میشود. این مسئله در شرایطی مانند چک کردن ایمیلها، ارسال و دریافت اساماس، بازی کردن و کار با برنامههای نصبشده روی گوشی شدت مییابد. بر اساس نتایج تحقیقات گسترده مرکز چشمپزشکی ویِه کانسل بیش از 70 درصد کاربران آمریکایی تلفن همراه دچار خشکی و خستگی چشم موسوم به کاربری دیجیتال هستند که بسیاری از آنها از این مسئله آگاهی ندارند.
تلفن همراه؛ ایمن یا خطرناک؟
تحقیقات اخیر نشان میدهد که استفاده از تلفن همراه در حد معقول مشکلی ایجاد نمیکند؛ اما استفاده بیش از حد و نامتعارف در درازمدت میتواند اختلالاتی را در سلامتی افراد به وجود آورد. گاهی این خطرات به شکل مستقیم نیست و تلفن همراه عاملی در بروز حادثه است؛ مانند تصادفهای جادهای در حالی که راننده سرگرم کار با تلفن همراه بوده است. به همین علت، استفاده از آن در بعضی شرایط و مکانها ممنوع است. اما در کنار این، گاهی صحبت از احتمال سرطانزایی یا ایجاد اختلال در قدرت باروری مردان با استفاده از موبایل است. میخواهیم در این مقاله درباره این احتمالات صحبت کنیم.
امواج و خاصیت جاذب بدن
در انتقالهای دادههای تلفن همراه همه چیز به وسیله امواج رادیویی صورت میگیرد و برای آنتندهی بهتر دکلهای مخابره، امواج را در همه جهات پخش میکنند؛ به این معنی که ممکن است گاهی در معرض مستقیم برخورد با امواج باشید و هنگام استفاده از موبایل این امواج مستقیم به بدن شما بخورند. امواج از سوی بدن به عنوان انرژی در بافتهای مختلف جذب میشوند که در واقع انرژی متابولیکی بدن را افزایش میدهند. این مسئله میتواند اندکی عملکرد طبیعی بدن را افزایش دهد که عمده آن هم در سر رخ میدهد. این تأثیر و میزان جذب امواج از سوی بدن را با نشان اختصاری SAR میسنجند که نشاندهنده میزان انرژی جذبشده در بدن است. واحد آن هم وات بر کیلوگرم یا میلیوات بر گرم است. هر چه میزان SAR بیشتر باشد، انرژی بیشتری در بدن شما جذب و گرمای بیشتری در بدن تولید میشود. تحقیقات اخیر نشان میدهد این افزایش حرارت بر اثر امواج موبایل در کاربران به 1/0 سانتیگراد هم میرسد که البته اختلالی در سلامتی ایجاد نمیکند. ضمن آن که بعضی موبایلها میزان SAR کمتری دارند و این مسئله میتواند در خرید گوشی همراه به شما کمک کند تا با سنجش گوشیها مدلهای کمخطرتر را انتخاب کنید.
افزایش خطر تصادف
حدود 80 درصد رانندگان هنگام رانندگی به موبایلشان پاسخ میدهند که آمار تکاندهندهای است. سازمان امنیت جادهای جهان میگوید استفاده از موبایل هنگام رانندگی خطر تصادف را 4 برابر میکند. این مسئله شاید در مورد افرادی که از هندزفری استفاده میکنند کمتر باشد؛ اما آن هم بیخطر نیست. پاسخدهی به تماس به هر شکلی میتواند موجب پرت شدن حواس و عدم تمرکز راننده در هنگام رانندگی و ایجاد اختلال در اتخاذ تصمیمهای سریع در لحظات لازم شود.
خطر برای بچهها
متأسفانه استفاده از موبایل به عنوان یک وسیله ارتباطی و سرگرمکننده میان کودکان کمسن و سال هم رایج شده است که این امر مشکلات متعددی را به دنبال دارد؛ از جمله آن که بچهها بیشتر در معرض خطرات امواج قرار میگیرند. علت این است که اسکلت و سلولهای بچهها در حال رشد هستند و نیاز به انرژی بیشتری دارند؛ به همین دلیل امواج را بیشتر جذب خواهند کرد. بنابراین، کودکان تنها زمانی که واقعاً لازم است باید از این وسیله استفاده کنند.
بیماریهای موبایلی
بر اساس شواهد اپیدمیلوژیکال بهدستآمده روابطی بین سلامت افراد و امواج فعالکننده موبایل وجود دارد که بارها از سوی جامعه محققان سرطانشناسی جهان یعنی ARC مورد بررسی قرار گرفته است. این مسئله همچنان در حال بررسی است؛ اما تحقیقات علمی تا به امروز این رابطه را تأیید میکند. اگر میخواهید بدانید استفاده طولانیمدت از موبایل چه عوارضی را برای سلامتی به دنبال دارد، ادامه مطلب را بخوانید.
تومور و سرطان: تحقیقات روی موشهای آزمایشگاهی نشان میدهد مواجهه طولانیمدت با امواج دریافتی و ارسالی موبایل میتواند باعث تخریب دیانای در این موجودات شود و مشکلات جدی برای سلامتی به دنبال داشته باشد. همچنین موشهایی که طی آزمایش 18 ماهه در مواجهه با امواج بودند، در معرض ابتلا به تومور مغزی قرار گرفتند. به همین علت عنوان میشود که امواج میتوانند زمینهساز سرطانهای مختلف در افراد بشوند؛ هر چند برای اثبات آن به مدارک تکمیلی نیاز است.
افزایش فشار خون: تحقیقات ثابت کرده است افرادی که از تلفن همراه زیاد استفاده میکنند، در معرض ابتلا به فشار خون بالا هستند. این مسئله میتواند ناشی از فشارهایی باشد که فرد طی دریافت پیامکها یا ایمیلها یا تماسهای خاص تحمل میکند و این فشارها سیستم عروقی او را با تپش قلب بیشتر و ضربان تندتر دچار حالتهای غیرطبیعی میکند.
بارداری: یکی از مطالعات انجامشده در دانشگاه مونت پلیر در فرانسه نشان میدهد از 6000 تخممرغی که در معرض امواج قرار داشتند، تعداد بسیاری از آنها هرگز تبدیل به جوجه نشدند و این احتمال افزایش یافت که امواج موبایل بر جنین زنان باردار هم تأثیرات بدی بگذارد؛ هر چند هنوز مدرک اثباتشدهای در موارد انسانی به دست نیامده است.
سردرد و خستگی: مطالعه روی کاربرانی که به مدت طولانی از موبایل استفاده میکنند، نشان داد که این افراد بیشتر در معرض عوارضی چون داغ شدن گوشها، سوزش پوست، سردرد و خستگی مفرط هستند. البته از آنجا که آزمایش به شکل مقایسهای بین افراد با استفاده زیاد و افراد بدون استفاده از موبایل انجام نشده و تنها در کاربران موبایلی صورت گرفته، آنقدرها قابل استناد نیست؛ اما محققان معتقدند این مسائل میتوانند با هم ارتباط داشته باشند.
حافظه: تا امروز تحقیقات متعددی در رابطه با ارتباط میان استفاده مکرر از تلفن همراه و کاهش قدرت حافظه انجام شده است. در یکی از این آزمایشها در مورد تأثیرات رادیوفرکانسی بر بخشی از مغز موشها که مسئول حافظه و خاطرات بود، مشخص شد امواج میتوانند سیگنالهایی را در سلولهای بخشی از مغز که مسئول یادگیری و حافظه کوتاهمدت است، تغییر بدهند.
وضعیت بدن: مطالعان نشان میدهد اگر فرد زیاد برای استفاده از گوشی آن را بین شانه و گوش خود قرار دهد، به طوری که شانهاش را بالا دهد و سر و گردنش را به سمت شانه خم کند، به مرور به ماهیچههای این نواحی، استخوانها، تاندونها و از همه بدتر دیسکهای گردن آسیب میرساند. این مسئله در درازمدت فرم و وضعیت بدن را از حالت طبیعی خارج میکند.
