سالهاست که دلش برای رفتن به یک سالن ورزشی، استخر یا یک مهمانی زنانه لکزده، اما از نگاههای پرسشگری که وراندازش کنند، وحشت دارد؛ کابوسی که در اوج جوانی پژمردهاش کرده و روز و شب رهایش نمیکند. «تریکو تیلومانیا» کابوس خبیث اوست که در کودکی سراغش آمده و هنوز هم رهایش نکرده است.
شاید متعجب شوید اگر بشنوید در این دوره و زمانه که آدمها برای زیباترشدن متحمل هزینههای زیادی میشوند، عدهای باشند که با دست خودشان زیباترین زیباییشان را بکنند و خرمن گیسوانشان را خاکستر کنند.
شاید بارها افرادی را دیده باشید که مدام با موهای سر و صورتشان ور میروند و به اصطلاح دستشان دائم به موهایشان است.
اگر این عادت ادامه یابد و به کندن موها از سوی خود شخص منجر شود، پای بیماری کندن مو به میان میآید که پزشکان آن را به نام یونانیاش«تریکوتیلومانیا» به معنی «دیوانگی کندن مو» میخوانند.
دکتر سیدعلیرضا سیفالاسلامی، متخصص اعصاب و روان در گفتوگو با جامجم میگوید: برخی تحقیقات نشان میدهد این بیماری ریشه بیولوژیک دارد و تا حدودی به جهش یک ژن مربوط میشود، اما میتوان گفت همه محققان با یکدیگر اتفاق نظر دارند افرادی که نشانههایی از افسردگی، اضطراب و اختلال وسواس را با خود دارند، بیشتر مستعد گرفتار شدن از سوی این بیماری هستند.
کسانی که در دام این بیماری گرفتار میشوند
دکتر سیفالاسلامی در ارتباط با اختلال وسواسی کندن مو میگوید: ماجرا ممکن است از همان آغاز کودکی شروع شود یا در دوره نوجوانی اولین علائم بروز کند، اما افراد بیست سی ساله بیشتر در معرض ابتلا قرار دارند. البته زنان طعمه اصلی بیماری کندن مو هستند، اما برخی پژوهشگران دریافتهاند که مردان به علت مراجعهنکردن جهت درمان در مطالعات و آمار حضور ندارند.
چراغهای هشدار کی روشن میشود؟
عادت کندن مو به طور تدریجی و ناخودآگاه شروع میشود و گاه در مرحله کوتاهی از عمر بروز میکند و ادامه نمییابد، اما گاهی سالها طول میکشد و به یک بیماری مزمن تبدیل میشود.
متخصصان میگویند استرسهای روانی در شروع این بیماری نقش بسزایی دارد و از همه بیشتر افسردگی و اضطراب مهمترین بازیگردانان این تراژدی هستند.
بیماران مبتلا ممکن است رفتارهای متفاوتی در نوع کندن مو بروز دهند، اما بیشتر آنها حلقه مویی را دور انگشت خود میپیچند و بعد آن را میکشند و میکنند و معمولا در دهانشان میگذارند. مکان کندن مو نیز متفاوت است.
دکتر سیفالاسلامی میگوید: اغلب افراد مبتلا به تریکو تیلومانیا موی سر خود را میکنند و بعضی نیز به ترتیب سراغ ابرو، مژه، موی صورت و بعد جاهای دیگر بدن میروند.
وی احساس فرد را قبل از کندن مو اینگونه تعریف میکند: فرد قبل از کندن مویش احساس تنش و اجبار فزاینده دارد و بعد از آن احساس رضایت و تسکین موقت میکند، اما پس از مدت کوتاهی این چرخه تکرار میشود.
در برخی افراد شدت این عمل کم بوده و اختلالی در زندگی فرد ایجاد نمیکند، ولی گاهی ممکن است عمر فرد را تلف کند و در همه جوانب زندگیاش اختلال ایجاد کند.
چگونه از دام بگریزیم؟
از قدیم گفتهاند پیشگیری بهتر از درمان است، اما مجال ندادن به این بیماری در گروی احساس مسئولیت و هوشیاری والدین، اولیای مدرسه و دوستان نزدیک است. متأسفانه چون این افراد اغلب عادت خود را پنهان میکنند و کندن مو در خفا، تنهایی یا در بستر هنگامی که فرد هنوز به خواب نرفته رخ میدهد، والدین یا نزدیکان بندرت این رفتار را میبینند، اما در صورت مشاهده هرگونه رفتار مشابه به آنها توصیه میشود این مشکل را قبول کنند و پشتیبان فرد باشند و نقش قضاوتکننده یا تنبیهکننده نداشته باشند.
والدین باید بدانند که اگر قبل از شش سالگی اقدام تخصصی مناسب برای مبارزه با این بیماری انجام شود، درمان موفقیتآمیزتر است، اما اگر علائم بعد از سیزده سالگی نیز ادامه یابد، احتمال مزمن شدن بیماری بیشتر و درمان طولانیتر خواهد بود.
گاهی ممکن است دانشآموزان در زمانهای غیرفعال کلاس درس یا در زنگهای تفریح مدرسه به کندن مو مشغول شوند که اولیای مدرسه میتوانند با اطلاع به والدین، آنان را هوشیار کنند. طی دهه گذشته تحقیقات بسیار وسیعی برای درمان این اختلال انجام شده، ولی تاکنون پژوهشگران نتوانستهاند نسخهای بنویسند که علاج تمامی مبتلایان در این زمینه باشد.
دکتر سیفالاسلامی درمان دارویی، رواندرمانی و رفتاردرمانی را همسو با یکدیگر موثر میداند و تاکید میکند: درمان برای کسانی که با انگیزه، میل و رغبت پیشقدم میشوند بسیار آسانتر و زمانی کوتاهتر دارد، اما بسیاری از افراد که با اجبار اطرافیان به پزشک مراجعه میکنند، به دلیل ناامیدی، خجالتزدگی و عصبانیت از ادامه درمان خودداری میکنند. بسیاری از بیماران از نظر روانشناسی وضع پایدار و ثابتی دارند و فقط نیازمند این هستند که مشکلشان از سوی یک پزشک یا والدین مورد بحث قرار گیرد؛ اما در مواردی که افراد مبتلا تمایلی برای مراجعه به پزشک ندارند، شاید بتوانند با فراگرفتن و انجام تکنیکهای خاص سایه این بیماری را از سرشان کم کنند.
این روانپزشک تاکید میکند: اولین مرحله درمان چنین بیمارانی، آموزش آگاهی نام دارد. در این سطح فرد باید بلافاصله پس از اینکه موهای خود را میکند، تاریخ، ساعت، موقعیت، احساس و مدت زمان آن را یادداشت کند و دستانش را که در مقابل کندن مو بیرحم شده است بیشتر کنترل کند.
در مرحله بعد بیمار باید وقتی میل کندن مو سراغش میآید بلافاصله خود را به فعالیت دیگری مشغول کند و از نظر جسمی در موقعیتی قرار گیرد که او را از انجام این عمل بازدارد. سپس مرحله آرامیدگی آغاز میشود که طی آن فرد با دویدن و شلسازی عضلات به صورت جدا و با هم تنفسهای عمیق به مدت ۱۰ دقیقه در هر روز، میتواند از استرس خود بکاهد. تقویت و تحکیم رفتار جدید چهارمین مرحله از این تکنیک است. در این تمرین باید دانست شرط ادامه عادتهای جدید این است که بیمار از سوی خود، خانواده یا دوستان تقویت شود و در نهایت، مقاومت در برابر میل به کندن مو را در موقعیتهای مختلف فرابگیرد.
منبع :بنفشه رضایی - جامجم
