بیماری سلیاک

بیماری سلیاک، نوعی بیماری گوارشی است که به پرزهای روده کوچک آسیب می‌رساند و سبب اختلال در جذب مواد مغذی می‌شود. افرادی که به بیماری سلیاک مبتلا هستند پروتئینی به نام گلوتن را که در گندم، جو، چاودار و احتمالاً جودو سر وجود دارد، نمی‌توانند تحمل کنند. زمانی که بیماران مبتلا به سلیاک، غذاهای حاوی گلوتن مصرف می‌کنند، سیستم ایمنی بدن آن‌ها پاسخی را به صورت تخریب روده کوچک صادر می‌کند. این تخریب به خصوص در پرزهای انگشتانه‌ای روده که مواد مغذی داخل آنها جذب می‌شوند، ایجاد می‌شود. به دنبال آسیب پرزهای روده‌ای فرد بدون توجه به مقدار غذایی که می‌خورد، مبتلا به سوء تغذیه می‌شود. به دلیل این که سیستم ایمنی خود فرد سبب تخریب و آسیب پرزهای روده کوچک می‌شود، این بیماری، به عنوان یک بیماری خود ایمنی نامیده می‌شود و از طرف دیگر به علت این که مواد مغذی جذب نمی‌شوند، می‌تواند به عنوان یک بیماری سوء جذبی مورد نظر قرار گیرد.
بیماری سلیاک همچنین به نام‌های اسپروی سلیاک، اسپروی غیر حاره‌ای و آنتروپاتی حساس به گلوتن هم نامیده می‌شود.
سلیاک، بیماری وراثتی است و نسلی به نسل دیگر و در خانواده انتقال می‌یابد. گاهی اوقات این بیماری برای اولین بار به دنبال رژیم غذایی بعد از عمل جراحی، بارداری، تولد نوزاد، عفونت‌های ویروسی و یا استرس‌های روحی فعال می‌شود. بیماری سلیاک، افراد را به گونه‌ای متفاوت، تحت تاثیر قرار می‌دهد. در گروهی از بیماران، علائم از دوران کودکی و در تعداد دیگر در بزرگسالی بروز می‌کند.
یکی از عوامل مهمی که در زمان و نحوه شروع بیماری موثر می‌باشد، مدت زمانی است که یک فرد از شیر مادر تغذیه کرده است. هر اندازه این دوران طولانی تر باشد، علائم، دیرتر بروز می‌کنند و علائمی نیز که بروز می‌کنند، بیشتر شامل نشانه‌های معمول بیماری هستند.
از عوامل مهم دیگر، سن شروع به مصرف غذاهای حاوی گلوتن و مقدار مصرف این مواد است.
علائم ممکن است خود را به صورت گوارشی یا غیر گوارشی نشان دهند. برای مثال فردی ممکن است اسهال و دردهای شکمی داشته باشد، در حالی که فرد دیگر تحریک‌ پذیر و افسرده باشد. در حقیقت تحریک‌ پذیری از عمومی‌ ترین علائم بیماری سلیاک در کودکان است.
– به طور کلی علائم بیماری سلیاک ممکن است یک یا چند مورد از موارد زیر باشد:

دردهای تکرار شونده شکمی، اسهال خونی، کاهش وزن، اسهال چرب، کم‌ خونی غیر قابل توضیح، نفخ، دردهای استخوانی، انقباضات عضلانی، خستگی، تاخیر رشد، درد در مفاصل، تشنج، سوزن سوزن شدن پاها، آفت‌های دردناک دهانی، آسیب‌های پوستی دردناک به نام Herpetiforms، تاخیر در قاعدگی یا نامنظم شدن دوران عادت ماهانه، تاخیر در رشد دندان‌ها، کم خونی و تاخیر در رشد و کاهش وزن از علائم سوء تغذیه یعنی دریافت ناکافی مواد مغذی که این موارد به عنوان یک مشکل جدی برای تمامی افراد به خصوص کودکان، ممکن است پیش آید.
بعضی از افراد مبتلا به سلیاک هیچ علامتی ندارند، زیرا قسمت سالم روده قادر به جذب مواد مغذی کافی برای پیش گیری از بروز علائم است. با وجود این مسئله، این افراد همچنان در معرض خطر ابتلا به بیماری‌های همراه سلیاک خواهند بود.
به طور معمول تشخیص سلیاک سخت است. زیرا تعدادی از علائم آن شبیه به علائم بیماری‌های دیگر مانند نشانگان روده تحریک‌ پذیر، بیماری کرون، کولیت زخمی، دیورتیکولوزیس، عفونت‌های روده کوچک، نشانگان خستگی مزمن و افسردگی است.
تحقیقات اخیر نشان می‌دهند که سطح آنتی بادی‌های خاص در خون افراد مبتلا به سلیاک بالاتر از حد طبیعی است. این آنتی‌ بادی‌ها توسط سیستم ایمنی خود فرد در پاسخ به ترکیباتی که به بدن آسیب می‌رساند، ایجاد می‌شوند. بنابراین برای تشخیص بیماری سلیاک، پزشکان، سطح آنتی‌ بادی‌هایی از خون را که به گلوتن حساس هستند می‌سنجند. این آنتی‌ بادی‌ها آنتی گلیادین، آنتی‌ اندومیزیوم و آنتی‌ رتیکولین هستند.
به دنبال تایید بیماری سلیاک توسط نتایج آزمایشگاهی و علائم موجود، پزشک ممکن است بخش کوچکی از روده کوچک را برای تعیین میزان آسیب به پرزهای روده کوچک از طریق نمونه برداری، مورد بررسی قرار دهد، زیرا نمونه برداری از روده کوچک بهترین روش برای تشخیص سلیاک است.
غربال گری برای بیمارن سلیاک روشی است که می‌توان به وسیله آن افراد بدون علامت را مشخص کرد. در این افراد نیز آزمون آنتی‌ بادی‌های بیماری سلیاک در آنها تشخیص داده شده است که باید تحت آزمایش و بررسی قرار گیرند. آمار نشان می‌دهد که در حدود 10 درصد از اقوام درجه یک بیماران، مانند پدر و مادر و فرزندان آن‌ها مبتلا به سلیاک هستند. باید خاطر نشان کرد هر چه قدر طول مدت تشخیص بیماری، طولانی تر و زمان عدم درمان، مدت‌دارتر باشد شانس پیشرفت بیماری، سوءتغذیه و ایجاد بیماری‌های همراه، افزایش خواهد داشت.

علايم سلياك:
علايم بيماري سلياك مي تواند به شكل مشكلات روده اي و يا در اثر سوء تغذيه تظاهر يابند.
نكته: 50 درصد افراد مبتلا به سلياك فاقد هرگونه علايم روده اي ميباشند.
1- علايم كلاسيك: اسهال حجيم، بدبو و رنگ پريده، كاهش وزن، كندي رشد، كوتاهي قامت، خستگي مزمن، سوء جذب چربي (مدفوع حجيم و روغني ميگردد)، كم خوني فقر آهن، درد شكم، ورم شكم، نفخ، يبوست، زخم هاي دهاني، افسردگي، گرفتگي عضلاني، درد استخوان.
2- به علت آسيب به روده درجاتي از عدم تحمل لاكتوز بروز ميكند.
3- تغيير در ساختار روده باريك جذب ريز مغذي ها، مواد معدني و ويتامين هاي محلول در چربي را مختل ميسازد.
4- عدم توانايي در جذب كربوهيدرات ها و چربي ها ميتواند به كاهش وزن، كندي رشد در نوجوانان و يا خستگي منجر گردد.
5- كم خوني (آنمي): به علت سوء جذب آهن، فوليك اسيد و ويتامين B12 ميتواند به كم خوني فقر آهن و كم خوني مگالوبلاستيك منجر گردد. همچنين التهاب روده باريك ممكن است به از دست رفتن ميكروسكوپي خون از روده كوچك بيانجامد.
6- پوكي استخوان: سوء جذب ويتامين D و كلسيم ميتواند به پوكي استخوان، نرمي استخوان، كاهش تراكم استخوانها و انقباضات عضلاني (تتاني) بيانجامد.
7- كاهش جذب ويتامين K ميتواند مكانيسم انعقاد خون را مختل كرده و به خونريزي منجر گردد.
8- بيماري سلياك باعث افزايش تكثير باكتريهاي روده كوچك گرديده كه سوء جذب ريز مغذي ها را تشديد ميكند.
9- كمبود ويتامينهاي A,D,E
10- نقص پادتن ايمنوگلوبين: در 2 درصد بيماران مبتلا به سلياك مشاهده ميشود. همچنين اين عارضه ريسك ابتلا به سلياك را 10 برابر ميكند. اين پادتن غشاء مخاطي دهان، مجاري هوايي و مجاري گوارش را در برابر عفونت ها محافظت ميكند.
11- درماتيت هرپتي فرم (HERPETIFORMIS DERMATITIS): يك اختلال پوستي مزمن است كه با بثورات جلدي خارش دار (در نواحي باسن، آرنج ها، زانوها) بروز مييابد. عامل آن آنزيم ترانس گلوتاميناز پوست ميباشد. در 2 درصد بيماران سلياك مشاهده ميگردد.
12- كندي و يا توقف رشد و تاخير در بلوغ ممكن است بدون علايم بارز روده اي و يا سوء تغذيه شديد در نوجوانان تظاهر يابد.
13- سقط جنين و ناباروري در زنان
14- صرع، آتاكسي (ATAXI)، (عدم هماهنگي حركتي، فرد در راه رفتن مشكل دارد) و نوروپاتي محيطي (سوزن سوزن شدن دستها و پاها)، مشكلات روماتيسمي، ضعف وسردرد هاي ميگرني.
15- عدم درمان به موقع ميتواند به سرطانهاي روده كوچك منجر گردد. 20 درصد بيماران مبتلا به سلياك در صورت عدم درمان به سرطان روده كوچك دچار خواهند شد.

علايم در كودكان:
1- مشكلات يادگيري، رفتاري و تمركز
2- تحريك پذيري، اسهال، استفراغ، نفخ شكم، كوتاهي قد و رشد ناكافي، نقص در ميناي دندان.

چگونگی تشخيص:
1- غربالگري سلياك در كودكي و نوجواني
2- آزمايش خون براي شناسايي پادتن هاي ENDOMYSIUM، سطح آنتي بادي ضد گليادين و سطح آنتي بادي ضد بافتي ترانس گلوتاميناز
3- بيوپسي (نمونه برداري از بافت) از روده كوچك براي شناسايي آسيب به پرزهاي روده اي
4- آزمايش خون براي تشخيص كم خوني، سطوح كلسيم، آهن و فوليك اسيد

درمان بیماری سلیاک
اساس درمان بیماری سلیاک، رژیم غذایی فاقد گلوتن است که در آن کلیه مواد غذایی حاوی گلوتن حذف می‌شوند. در بیشتر افراد، رعایت رژیم ذکر شده سبب توقف علائم می‌شود. به دنبال رعایت رژیم بدون گلوتن، آسیب‌های ایجاد شده در روده کوچک ترمیم و از ایجاد آسیب‌های بیشتر پیشگیری می‌شود. ترمیم پرزهای روده کوچک از زمان آغاز رعایت رژیم فاقد گلوتن شروع می‌شود و زمان دوره بهبودی، به طور معمول 3 تا 6 ماه خواهد بود، که البته این دوره در بزرگسالان به 2 سال هم می‌رسد.
رژیم فاقد گلوتن، نیاز همیشگی فرد مبتلا به سلیاک است. خوردن هر نوع ماده حاوی گلوتن به هر اندازه و هر مقدار، می‌تواند به روده کوچک آسیب برساند. در رژیم فاقد گلوتن، مصرف کلیه مواد غذایی حاوی گندم، جو، چاودار و احتمالاً جو دوسر ممنوع است. بیشتر حبوبات، ماکارونی، غلات و اکثر غذاهای فراوری شده، دارای گلوتن هستند. با وجود محدودیت‌هایی که وجود دارد، بیماران مبتلا به سلیاک می‌توانند رژیمی متعادل با انواع غذاها، شامل نان و ماکارونی داشته باشند. برای مثال به جای آرد گندم از آرد سیب زمینی، برنج، سویا و آرد لوبیا استفاده کنند. لازم به ذکر است که برای مصرف جو دوسر نظریات متفاوتی وجود دارد، زیرا بعضی از افراد قادر به تحمل آنها هستند و بعضی دیگر نمی‌توانند آن را تحمل کنند. تحقیقات بیشتری برای تایید مصرف یا عدم مصرف جو دوسر توسط بیماران سلیاک ادامه دارد و تا تایید کامل این مطلب، بیماران می‌توانند طبق نظر پزشک یا مشاور تغذیه‌ای خود عمل کنند.
گوشت، ماهی، برنج، انواع میوه و سبزی، فاقد گلوتن هستند. بنابراین این گروه از بیماران می‌توانند به راحتی از این گروه‌های غذایی در برنامه غذایی روزانه خود استفاده کنند.
پیروی از رژیم فاقد گلوتن نیاز به دقت ویژه‌ای دارد. زمانی که در رستوران یا مدرسه و… غذا می‌خورید، باید مراقب منابع پنهانی گلوتن باشید. منابع پنهانی گلوتن شامل نگهدارنده‌ها و تثبیت کننده‌های استفاده شده در مواد غذایی مختلف هستند که در محصولات غذاهای تولید شده در داروها و دهان شویه‌ها وجود دارند. در صورتی که ترکیبات موجود در محصولات، بر روی آن درج نشده باشد، شما می‌توانید با کارخانه تولید کننده تماس بگیرید و از وجود یا عدم وجود این مواد مطلع شوید.

– نكته: برنج، ذرت (بلال)، برنج وحشي، لوبياي سويا، ارزن و دانه آفتاب گردان فاقد گلوتن ميباشند.
– نكته: جو دوسر (OATS): فاقد گلوتن است، اما گاهي اوقات در كنار ساير غلات حاوي گلوتن روييده و يا همراه با آنها آسياب ميگردد، از اين رو معمولاً آلوده به گلوتن مي باشند. همچنين جو دوسر حاوي اونين (AVENIN) است كه براي مخاط روده سمي بوده و ميتواند آغازگر واكنش آلرژيك در بيماران مبتلا به سلياك باشد.

– پس برای درمان نکات زیر را فراموش نکنیم:
تنها راه درمان اين بيماري، پيروي از رژيم غذايي 100 بدون گلوتن تا پايان عمر ميباشد.
پس از حذف گلوتن از رژيم غذايي، روده باريك به سرعت شروع به بازسازي خود ميكند. اما در مواردي نيز اين بازسازي انجام نگرفته و بايستي از داروهاي سركوبگر سيستم ايمني (استروئيدها) براي بيمار تجويز گردد.
1- حذف گندم، جو، جو دوسر، جوي سياه و يا چاو دار و همچنين تمام فراورده هايي كه حاوي اين غلات ميباشد. نظير: نان ها، بيسكوئيت ها، كيك ها، كلوچه ها، شيريني ها، پاستا (ماكاروني)، سوپ ها، سس ها و پيتزا
2- مصرف مكمل هاي غذايي (ويتامينها و مواد معدني) براي برطرف شدن آثار سوء تغذيه.

شيوع بيماري سلياك:
شيوع آن در 1 درصد جمعيت است. به عبارتي از هر 100 تا 300 نفر يكي مبتلا به سلياك است.
نكته: اين بيماري ارثي است و چنانچه يكي از بستگان نزديك شما مبتلا به سلياك باشد، احتمال مبتلا شدن شما به اين بيماري 10 تا 20 درصد است.
نكته: بسياري از موارد اين بيماري معمولاً تشخيص داده نشده و يا به اشتباه نشانگان روده تحريك پذير و يا بيماري كرون تشخيص داده ميشوند.
نكته: افرادي كه مبتلا به ديابت وابسته به انسولين، كوليت روده و مشكلات تيروئيد مي باشند، بيشتر مستعد ابتلا به سلياك ميباشند.
نكته: براي اينكه فردي به بيماري سلياك دچار گردد 3 چيز بايستي روي دهد:
1- به ارث بردن ژن اين بيماري (داشتن زمينه ژنتيكي)
2- مصرف گلوتن
3- عوامل آغازگر اين ژن (استرس، تراما (عمل جراحي و يا حاملگي)، عفونتهاي ويروسي)

نکته: بر اساس نتایج تحقیقات دانشمندان دانشگاه منچستر، خوردن شیر مادر خطر بروز بیماری سلیاک را کاهش می دهد. این دانشمندان با مطالعه رابطه شیر مادر و بیماری سلیاک دریافتند، کودکانی که به مدت طولانی تری از شیر مادر تغذیه می کنند، در صورتی که بعد از، از شیر گرفتن آنها در رژیم غذائیشان گلوتن وجود داشته باشد، 52 درصد کمتر به بیماری سلیاک مبتلاء می شوند. در بیماری سلیاک، بیمار نسبت به گندم و گلوتن حساسیت دارد.
– در این‌ شرایط‌ به‌ پزشک‌ خود مراجعه‌ نمایید:
– اگر شما یا کودکتان‌ علایم‌ بیماری‌ سلیاک‌ را دارید.
– اگر علایم‌ در عرض‌ 3 هفته‌ پس‌ از آغاز رژیم‌ فاقد گلوتن‌ برطرف‌ نشده‌ باشند.
– اگر کودک‌ دوباره‌ وزن‌ از دست‌ رفته‌ را به‌ دست‌ نیاورد، یا رشد و نمو مناسبی‌ مطابق‌ انتظار نداشته‌ باشد.
– اگر تب‌ به‌ علایم‌ اضافه‌ شود.

نقش یک آنزیم در درمان مبتلایان به سلیاک:
با تشخیص بیماری سلیاک در مورد هر فرد، او باید تحت رژِیم غذایی قرار گیرد و برای همیشه از مصرف هر ماده حاوی گندم بپرهیزد، اما این محدودیت به زودی به پایان می رسد.
محققان هلندی می گویند آنزیمی به نام AN-PEP که ابتدا برای فرآیند سازی مواد غذایی ایجاد شد، قادر به شکستن گلوتن در معده و قبل از رسیدن آن به روده کوچک است. این یافته حائز اهمیت است، زیرا روده کوچک محل آغاز سلیاک است.
استفاده از این آنزیم برای درمان سلیاک شانس بزرگی است. به گفته سرپرست این تحقیق دکتر کونیگ از دانشگاه لیدن، پیش بینی اینکه آیا درمان با آنزیم فوق را می توان جایگزین رژِم غذایی فاقد گلوتن نمود یا خیر، بسیار دشوار است. اما لااقل بیماران می توانند گاهی بعنوان یک گزینه درمانی همراه با غذای دارای گلوتن آن را مصرف کنند. البته این آنزیم ها فعلا در آزمایشگاه و نه در انسان بررسی شده اند. هیچ مدل حیوانی هم برای بیماری سلیاک وجود ندارد، بنابراین در حیوانات قابل آزمایش نیستند.
دکتر کونیگ می گوید آنزیم AN-PEP بسیار موثر بوده و کاملا پروتئین های گلوتن را به قطعاتی که دیگر باعث التهاب روده نمی شوند، می شکند.
AN-PEP از آسپرژیلوس نایجر، یک قارچ شناخته شده، گرفته می شود. به دلیل آنکه قارچ آسپرژیلوس در فرآیند سازی مواد غذایی مورد استفاده قرار گرفته است، بنظر نمی رسد درمان با آنزیم گرفته شده از آن اثرات جانبی داشته باشد. به هر حال مرحله بعدی این مطالعات بررسی آنزیم فوق در شرایط بدن انسان است.

تاثیر شیر مادر در جلوگیری از بیماری سلیاک در کودکان:
تغذیه با شیر مادر، از کودکان در برابر عدم تحمل گلوتن که بیمای سلیک نامیده می شود، حفظ می کند.
نتایج یک تحقیق نشان میدهد هرچه کودک از شیر مادر بیشتر تغذیه کند، احتمال این بیماری در او کمتر است. اما کاملا مشخص نیست که آیا این حفاظت آشکار دائمی است و یا اینکه چطور شیر مادر چنین تاثیری را اعمال می کند.
افرادی که مبتلا به بیماری سلیاک هستند یک حساسیت دائمی یا عدم تحمل نسبت به گلوتن (پروتئین موجود در غلاتی همچون گندم و جو) دارند.
مطالعات متعددی نشان داده اند که نحوه تغذیه نوزادان و فاککتورهای ژنتیکی هردو در بیماری سلیاک حائزاهمیت هستند.
در این مطالعه زمانی که برای اولین بار به نوزادانی که بطور مرتب از شیر مادر تغذیه کرده بودند، غذاهای حاوی گلوتن دادند، ظهور بیماری سلیاک 53 درصد کاهش داشت.
محققان معتقدند برای این یافته ها ممکن است توضیحات مختلفی وجود داشته باشد و به هرحال تحقیقات بیشتر در این مورد را ضروری می دانند. وضعیت شیوع سلیاک در ایران درحالي كه يك درصد از جمعيت ‪ ۷۰‬ ميليوني كشور به بيماري سلياك مبتلا هستند، اما فقط نيم درصد آنان شناسايي شده‌اند. اين بيماري عمدتا ريشه ژنتيكي دارد و مبتلايان به آن نسبت به ماده گلوتن موجود در آرد گندم و جو حساسيت دارند و بايد از مواد غذايي جايگزين استفاده كنند.
براي شناسايي مبتلايان به اين بيماري در استان اصفهان، تست غربالگري از سه هزار فرد كه احتمال ابتلاي آنان به اين بيماري داده مي‌شد، به عمل آمد و ‪ ۲۰۰‬ بيمار مشكوك به ابتلا در این استان شناسايي شده اند كه پس از انجام آزمايش‌هاي تخصصي، ابتلاي ‪ ۱۲۰‬نفر آنان تاييد شد.
در استان تهران نيز ‪ ۱۵۰‬مبتلا به‌ اين بيماري شناسايي شده‌اند و در برخي از استانهاي ديگر كشور نيز اقدامات محدودي براي شناسايي مبتلايان به اين بيماري انجام شده است.
هزينه آزمايش هاي تشخيصي اين بيماري بيش از يكصد هزار تومان است و امكان انجام غربالگري با توجه به‌ هزينه بالاي آزمايشها در جامعه وجود ندارد و بيشتر مطالعات انجام شده بر روي افرادي كه احتمال ابتلاي آنان به اين بيماري وجود داشته، انجام شده است.
هزينه استفاده از مواد غذايي جايگزين گلوتن براي بيماران مبتلا به سلياك سنگين است.
اين بيماري بيشتر زمينه ژنتيكي دارد و ممكن است با عوارضي مانند ديابت تيپ 1، تيروئيد، بيماري‌هاي كبدي، ناباروي، صرع و حتي برخي سرطانهاي گوارشي همراه شود. عقب ماندگي از عوارض ابتلا به اين بيماري در دوران كودكي است.

مرور سریع سلیاک
در اين بيماري، روده كوچك نمي تواند مواد مغذي را به خوبي جذب كند. اغلب موارد بيماري سلياك ، ارثي هستند. بيماري سلياك مسري يا سرطاني نيست. اين بيماري معمولاً به هنگام دوران شيرخوارگي يا اوايل كودكي (دو هفتگي تا يك سالگي) آغاز مي شود. امكان دارد علايم هنگامي ظاهر شوند كه كودك برای اولین بار، شروع به خوردن غذاهاي حاوي گلوتن مي كند. در بزرگسالان، علايم ممكن است به تدريج و در عرض چند ماه يا حتي چند سال پديدار شوند.

علايم شايع
– كاهش وزن يا آهسته شدن روند وزن گرفتن يك شيرخوار بعد از اضافه كردن غلات به رژيم غذايي
– بي اشتهايي
– مدفوع شل، كم رنگ، حجيم و بدبو، دفع گاز زياد
– تورم شكم، درد شكم
– ظاهر عمومي نشان دهنده نرسيدن مواد مغذي به حد كافي
– زخم دهاني
– كم خوني يا كمبود ويتامين، همراه با خستگي، رنگ پريدگي، بثورات پوستي، يا درد استخوان
– قوس برداشتن مختصر پاها (پا پرانتزي) در كودكان
– خستگي مبهم، از نفس افتادن زود هنگام
– تورم پاها

علل
بيماري سلياك يك بيماري مادرزادي است كه به علت عدم تحمل به گلوتن ايجاد مي شود. گلوتن پروتئيني است كه در اغلب غلات وجود دارد.
– عوامل افزايش دهنده خطر
– سابقه خانوادگي بيماري سلياك
– حاملگي
– ساير آلرژي ها

پيشگيري
در حال حاضر نمي توان از آن پيشگيري به عمل آورد.

عواقب مورد انتظار
با رعايت يك رژيم سفت و سخت فاقد گلوتن، مي توان انتظار يك زندگي طبيعي را در اغلب بيماران داشت. روند بهبود در عرض 3-2 هفته آغاز مي شود.

عوارض احتمالي
در موارد نادر، حذف گلوتن از رژيم غذايي با بهبودي سريع همراه نخواهد بود.

درمان
اصول كلي
تشخيص قطعي با نمونه برداري مسجل مي شود. براي اين كار، نمونه بافتي كوچكي از روده كوچك برداشته مي شود. امكان دارد سه بار نمونه برداري انجام شود. يك بار زماني كه گلوتن در رژيم غذايي وجود دارد، يك بار زماني كه گلوتن از رژيم غذايي حذف شده است و دفعه سوم زماني كه دوباره گلوتن در رژيم غذايي گنجانده مي شود.
تنها انتخاب درماني، حذف كردن گلوتن از رژيم غذايي است.

داروها
– آهن و اسيد فوليك براي كم خوني
– كلسيم و مكمل هاي ويتاميني در صورت كمبود
– امكان دارد داروهاي كورتيزوني خوراكي، براي كاهش پاسخ التهابي بدن در موارد حمله شديد بيماري، تجويز شوند.

فعاليت
هيچ محدوديتي براي آن وجود ندارد.

رژيم غذايي
رژيم غذايي فاقد گلوتن. حذف كامل گلوتن از رژيم غذايي دشوار است. بنابراين در مدتي كه با رژيم جديد به تدريج خو مي گيريد، صبر پيشه كنيد. برنامه ريزي رژيم غذايي با كمك متخصص تغذيه انجام مي پذيرد.

در اين شرايط به پزشك خود مراجعه نماييد:
– اگر شما يا كودكتان علايم بيماري سلياك را داريد.
– اگر علايم در عرض 3 هفته پس از آغاز رژيم فاقد گلوتن برطرف نشده باشند.
– اگر كودك دوباره وزن از دست رفته را به دست نياورد يا رشد و نمو مناسبي مطابق انتظار نداشته باشد.
– اگر تب به علايم اضافه شود.

سلياك و زايمان
محققان سوئدي مي‌گويند خطر زايمان زودرس و تاخير رشد درون رحمي جنين در زناني كه تا زمان حاملگي از بيماري سلياك خود بي‌اطلاع هستند زياد است.
تشخيص و درمان زودهنگام اين زنان پيش از حاملگي عوارض حاملگي را كمتر مي‌كند.
با تشخيص زود هنگام بيماري در اين زنان و شروع رژيم غذايي بدون گلوتن التهاب روده كوچك كم مي‌شود. به اين ترتيب با درمان التهاب روده كوچك از سوء جذب مواد غذايي در اين زنان پيشگيري مي‌شود.

بيماري سيلياك در كشورهاي در حال توسعه
در دهه 80 ميلادي با استفاده از تست هاي ساده سرولوژيكي به تدريج مشخص شد كه شيوع بيماري سلياك در كشور هاي مختلف خاورميانه و شمال آفريقا و هند (كشورهاي در حال توسعه) تقريبا به همان اندازه كشورهاي غربي است. شيوع سيلياك در مناطقي كه در معرض خطر قرار دارند 3% تا 5% است.
تظاهرت كلينيكي سيلياك به طور مشخصي با سن و مدت گستردگي بيماري تغيير مي كند. مطالعات كلينيكي نشان داده است كه ظهور اين بيماري در اروپا و خاور ميانه با نشانه هاي غير اختصاصي يا حتي بدون نشانه هاي معمولي همراه است كه در بعضي اوقات نشانه هي هم ندارد.
با توجه به آنكه گندم يك غذاي عمده و همگاني در اغلب كشورها بوده، اين امكان وجود دارد در پي استفاده زياد نسبت به آن مقاومت و خود ايمني پيدا كنند و موجب پديد آمدن نشانه هايي خفيف تر گردد كه اين نشانه ها مي توانند با سندروم روده تحريك پذير(Ibs) يا اختلالات معدی روده اي شناخته نشده اشتباه شود. يك شاخص عمده سيلياك (CD) در كشورهاي جهان سوم توام بودن آن با اسهال مزمن يا كم خوني فقر آهن است.
بهترين روش براي تشخيص CD در بيماراني كه اسهال دارند، تست سرولوژيكي (واكنش آنتي ژن – آنتي بادي) و بیوسپی روده كوچك مي باشد. با توجه به كمبود امكانات لازم براي تامين رژيم فاقد گندم (gloten Free) در كشورهاي خاورميانه، ارائه يك رژيم مداوم و مفيد هم براي بيماران و هم پزشكان كار سختی است.

ارتباط ميان ابتلا به سلیاک و فصل تولد نوزاد
احتمال ابتلا به نوعي بيماري گوارشي به نام سلياك در كودكاني كه در فصل تابستان متولد شده اند، بيش از سايرين است. نتايج مطالعات 24 ساله پژوهشگران سوئدي روي 2151 كودك مبتلا به بيماري سلياك نشان مي دهد، شيوع اين بيماري در كودكاني كه در فصل تابستان به دنيا آمده اند، تا پيش از سن دو سالگي به مراتب بيش از ساير همسالان آنها است. اين محققان با توجه به نتايج اين پژوهش، تماس با برخي عوامل محيطي كه ميزان آنها در طول مدت سال تغيير مي كند را، در بروز اين بيماري دخيل مي دانند.

رژيم غذايي فاقد گلوتن براي بيماران مبتلا به سلياك
اصول رژيم غذايي فاقد گلوتن
مقادير بسيار جزئي گلوتن (حتي يك مولكول) به اندازة مقادير فراوان آن مضر است. مبتلايان به سلياك لازم است بدانند كه با رعايت برنامه غذايي و حذف كامل غلات غير مجاز ذكر شده، به طور كامل بهبود مي ‏يابند، وليكن بايد تا پايان عمر در پرهيز كامل از چنين غلاتي بوده و برنامه غذايي مناسب خويش را رعايت نمايند.
اين مطالب جهت كمك به افرادي كه نيازمند به رعايت رژيم فاقد گلوتن مي ‏باشند، تهيه شده است. در اين جزوه غذاهاي اصلي كه شما مي‏توانيد از آنها استفاده كنيد و همچنين غذاهايي كه مجاز به استفاده از آنها نيستيد، ذكر شده است. در انتهاي این مطلب نيز طرز تهية نان و يك نوع شيريني فاقد گلوتن شرح داده شده است.

آنچه مبتلايان به سلياك بايد در مورد تغذية خود بدانند:
رژيم غذايي در بيماران مبتلا به سلياك بسته به شدت بيماري از لحاظ پرهيز و نحوة استفاده ساير مواد غذايي متفاوت بوده و فرد بايد همواره مورد پيگيري تغذيه‏ اي نزد مشاوران تغذيه قرارگرفته و از لحاظ كفايت انرژي و مواد مغذي موجود در برنامة غذايي خود، توسط مشاوران تغذيه اطمينان حاصل نمايد. اين افراد نياز به انرژي مناسب بر اساس نيازهاي شخصي خود داشته و بايد از برنامه غذايي با پروتئين بالا (به ميزان 100 تا 120 گرم روزانه براي بالغين و 3 تا 4 گرم به ازاي هر كيلوگرم وزن بدن براي كودكان) برخوردار باشند. همچنين مايع بصورت روزانه توصيه مي‏شود كه مشاور تغذيه با توجه به وضعيت جسماني بيمار، به تدريج چربي رژيم غذايي به ميزان بيشتري در نظر مي‏گيرد.
فرد مبتلا به سلياك لازم است بداند كه نسبت به پروتئين كلية غلاتي كه بطور معمول از آنها نان تهيه مي‏شود، نظير گندم، جو، جوي سياه و چاودار، عدم تحمل دارد. لذا به هيچ وجه مجاز به مصرف چنين غلاتي نمي‏باشد. مانند انواع نان هاي معمولي، ماكاروني و اسپاگتي، انواع كيك و بيسكويت‏ هاي معمولي و انواع كلوچه ها. همچنين مصرف كليه محصولات غذايي كه در تهية آنها از اينگونه غلات استفاده شده است، ممنوع مي‏باشد، مانند سوسيس، كالباس و سوپ هاي آماده. حتي اگر مشكوك به استفاده از آرد اين غلات در تهيه و پخت برخي از غذاها مي‏باشد، بايد از آنها استفاده ننمايد. بنابراين سوپ هاي آماده و سس‏ هايي كه در رستورانها عرضه مي‏شوند و حتي سبزيجات پخته شده در رستورانها ممنوع مي‏باشد.
بهتر است در هنگام خريد خوراكي‏ ها به مواد غذايي مورد استفاده در تهيه آنها دقت نموده و آنهايي را كه شامل غلات و آردهاي ممنوعه هستند، استفاده نكنيد.

غذاهايي كه حاوي گلوتن مي‏باشد و بايد از آنها پرهيز كرد:
– تمام غذاهايي كه معمولاً حاوي گندم و جو، جو دوسر و گندم سياه يا چاودار و آرد آنها
– انواع نان‏ هاي معمولي، نان خشك، بيسكويت، باگت، نان سفيد و سياه
– كليه گوشت ‏هاي كنسرو شده، سوسيس، كالباس، كتلت، كباب كوبيده رستوران ها، شنيسل گوشت و مرغ، ماكاروني، رشته‏ فرنگي، غذاهاي حاوي جو، شوربا، فرني، با آردهاي فوق
– سس سفيد و سس گوجه فرنگي، نشاسته گندم
– قهوه فوري، نسكافه، شير شكلات
– كليه شيريني‏ هاي تهيه شده با آرد گندم، گز، سوهان، حلوا، ترحلوا، شكلات و بعضي از انواع آب نبات، كمپوت و انواع مواد غذايي كنسرو شده و كليه غذاهايي كه با آرد غيرمجاز تهيه شود.
– چيپس سيب زميني، كشك، مارگارين، سركه سفيد، سس‏ هاي آماده
– شكر قهوه ‏اي، آجيل بو‏داده، دارچين
– ويفرها و انواع بيسكويت

نكته:
بهتر است در ماههاي ابتدايي، رعايت رژيم فاقد گلوتن از مصرف شير و فرآورده‏ هاي حاوي شير جلوگيري كرد.
هرگاه به غذايي مشكوك بوديد، بهتر است مصرف نكنيد.

نكته:
در صورتي كه فرد مبتلا دچار اسهال مي‏باشد، مصرف شير براي دو ماه اول درمان ممنوع مي‏باشد و بجاي استفاده از شير، فرد مي‏تواند از ماست جهت تأمين نيازهاي مواد معدني و پروتئيني خود استفاده نمايد و پس از رفع و بهبود اسهال مي‏توان از شير به تدريج در برنامه غذايي خود استفاده نمايد.
چون در مبتلايان به سلياك كمبود اسيد فوليك، آهن، ويتامين B12 و نيز كلسيم شايع مي‏باشد، رژيم غذايي اين افراد بايد از نظر دارا بودن چنين مواد معدني و ويتامين‏ هايي غني باشد و در صورت لزوم از قرص آهن، اسيد فوليك و مولتي ويتامين استفاده شود.

نمونه ‏اي از رژيم فاقد گلوتن كه بيمار مبتلا به سلياك مي تواند از آنها استفاده نمايد:
آشاميدني ها:
چاي، آب، شير بدون چربي و يا كم چربي، نوشابه ‏هاي غيرالكلي

نان‏ ها، غلات و حبوبات:
نان ذرت يا تهيه شده با آرد ذرت، بلال، سيب زميني، برنج، عدس، لوبياي قرمز و در حالت بهبود انواع حبوبات بصورت كامل (افراد مبتلابه سلياك مي‏توانند از ذرت و يا آرد برنج، انواع شيريني‏ ها و رشته را تهيه نموده و مصرف كنند كه در پايان این مطلب طرز تهيه 2 مورد از آنها شرح گرديده است.)

پنير و تخم مرغ:
پنير كم چرب و پاستوريزه، تخم مرغ به هر شكل

دسرها:
ميوه، بستني خانگي، ژلاتين ساده يا با ميوه، دسرهاي تهيه شده با آرد ذرت

ميوه و سبزي:
ميوه بصورت پخته و تازه در صورت تحمل و طبق توصيه مشاور تغذيه و نيز سبزي‏ هاي پخته يا كنسرو شده (آلو، گوجه، عصارة آنها و ميوه‏ ها با پوست و هسته در ابتدا توصيه نمي‏شوند).

گوشت‏ ها:
انواع گوشت‏هاي بي‏ چربي، كم چربي بصورت كباب شده يا بخارپز، ماهي و مرغ

سوپ ها:
انواع سوپ‏ هاي تهيه شده با آرد ذرت يا برنج و فرني با آرد برنج

شيريني‏ ها:
انواع شيريني‏ هاي تهيه شده از سيب زميني، آرد برنج و ذرت، عسل، مربا، مارمالاد، شكر و شربت ‏ها

آجيل‏:
بادام، پسته، گردو، فندق، آفتاب‏گردان و بطور كلي تمام آنها در صورت عدم بروز اسهال و تحت نظر مشاور تغذيه

روغن:
روغن ذرت، روغن زيتون، آفتاب‏گردان، روغن بادام زميني، روغن مايع

نكته:
درميان انواع تنقلاتي كه از غلات تهيه شده ‏اند، برشتوك به دليل اينكه از ذرت تهيه شده است، مجاز مي‏باشد و چيپس در صورتي كه از آرد غلات ممنوعه عاري باشد نيز مجاز مي‏باشد.

طرز تهية شيريني ذرت:
آرد ذرت به ميزان 110 گرم، شكر 100 گرم به صورت پودر شده، تخم مرغ 3 عدد، وانيل به ميزان كم در صورتي‏كه از عدم وجود غلات ممنوعه در آن مطمئن باشيد و يا پوست ليمو ترش پودر شده يا رنده شده به جاي وانيل سفيده تخم مرغ را با نصف شكر خوب هم مي‏زنيم. بعد زردة تخم مرغ را با نصف شكر خوب هم مي‏زنيم. سپس هر دو را كاملاً با هم مخلوط مي‏كنيم و كم‏ كم آرد ذرت را به آن اضافه كرده و مخلوط مي‏كنيم. آنگاه قالب حاوي مخلوط حاصل را در طبقة وسط فر با درجة حرارت 175 درجه سانتيگراد به مدت 20 دقيقه قرار مي‏دهيم. پس از اين مدت شيريني ذرت به دست آمده آماده مصرف مي‏باشد.

طرز تهية نان ذرت و برنج:
شير گرم 200 سي‏ سي، تخم مرغ 1 عدد، آرد برنج 375 گرم، بلغور ذرت 75 گرم (بايد توجه داشته باشيد كه بلغور ذرت زرد رنگ است كه از آن بايد در تهية اين نوع نان استفاده شود، زيرا در بازار آرد ذرت نيز وجود دارد كه به رنگ سفيد مي‏باشد و برخي از فروشندگان به آن نيز بلغور ذرت مي‏گويند و آن را به جاي بلغور ذرت مي ‏فروشند).

شكر يا پودر قند 1 قاشق مرباخوري، نمك 1 قاشق مرباخوري، پودر خمير ترش از نوع ريز 7 گرم (1 قاشق سوپخوري)، كره نرم شده 40 گرم (3 قاشق سوپخوري)، زرده تخم مرغ و كنجد در صورت تمايل جهت تزئين روي كيك.
آرد برنج و بلغور ذرت را با پودر قند يا شكر و نمك خوب مخلوط مي‏كنيم. كم‏ كم كره نرم شده را به آن اضافه مي‏كنيم و ضمن اضافه كردن آن را خوب هم مي‏زنيم (مخلوط الف). از طرف ديگر تخم مرغ را داخل بقيه آب گرم باقيمانده ريخته و كاملاً هم زده و مخلوط مي‏كنيم (مخلوط ب). مخلوط تخم مرغ و آب گرم (مخلوط ب) را به مخلوط تهيه شده قبلي (مخلوط الف) اضافه مي‏كنيم و به خوبي هم مي زنيم. بعد كم كم آرد برنج را به آن اضافه نموده و ضمن اضافه كردن با هم ‏زدن، آن را با خمير تهيه شده مخلوط مي‏كنيم و پس از مخلوط شدن كامل آنها، شير را نيز به تدريج به آن اضافه نموده و با قاشق به خوبي هم می ‏زنيم تا خمير مورد نظر حاصل شود. كمي آرد برنج را روي قالب شيريني بزرگي ريخته و سطح آنرا صاف مي‏كنيم و سپس خمير به دست آمده را روي قالب شيريني پخش مي‏كنيم. سپس قالب شيريني را در فر با حرارت 200 درجه سانتيگراد به مدت 30 دقيقه قرار مي‏دهيم تا روي نان طلايي شود. پس از طلايي شدن روي نان آن را از فر بيرون آورده و استفاده مي‏كنيم.
در صورت تمايل به تزئين نان مورد نظر، قبل از قرار دادن خمير در فر روي سطح آنرا كمي با زرده تخم مرغ و كنجد، بصورت يك لايه نازك تزئين مي‏كنيم. سپس در فر با همان درجة حرارت و زمان قرار مي‏دهيم.

منبع: http://www.pezeshk.us