جای زخم، قسمت طبیعی از دوره درمان زخم است ولی شما مجبور نیستید جای زخم را برای همیشه به عنوان نشانهای از یک درگیری یا اتفاق همراه داشته باشید. مهم نیست چقدر دقت کنیم، به هر حال حوادث اتفاق میافتند. البته باید بگویم نمیتوان جای زخم را به طور کامل از بین برد ولی میتوان آن را محوتر کرد و از شدت آن کاست.
اطلاعاتی پیرامون جای زخم
اولین چیزی که باید در این مورد بدانیم آن است که ایجاد جای زخم بخش طبیعی در روند ترمیم زخم است. وقتی پوست زخم میشود، تولید کلاژن در آن ناحیه بیشتر میشود تا زخم هر چه سریعتر ترمیم شود. این بافت ترمیمی تمام ترکیبات معمولی و همیشگی پوست را ندارد و به همین دلیل ظاهر متفاوتی پیدا میکند. ظاهر جای زخم به عوامل مختلفی بستگی دارد. شکل، اندازه و عمق جراحت، به وجود آورنده شکل ظاهری جای زخم است و میزان خونرسانی به محل جراحت، رنگ پوست و ضخامت آن ناحیه را رقم میزند.
سه نوع جای زخم داریم؛ جای زخم معمولی که نسبتا نازک، کوچک و بدون برجستگی است. جای زخم هیپرتروفی (بزرگ) که سرخ رنگ، ضخیم و برجسته است. جای زخم کلوئید که مثل هیپرتروفی برجسته و اغلب تیره یا قرمز رنگ است ولی برخلاف هیپرتروفی از قسمت زخم اصل تجاوز میکند.
جای زخمهای کلوئید، منشاء ژنتیکی دارند و به سختی قابل کنترل و پیشبینی هستند. علت آنها تولید بیش از حد کلاژن است که با مشورت پزشک متخصص میتوان تا حدودی آن را کنترل و درمان کرد.
پیشگیری: چه کنیم، چه نکنیم
برای کمک به درمان جراحت و پیشگیری از بروز جای زخم تا حد امکان کارهایی وجود دارد که میتوانیم انجام دهیم و برعکس کارهایی وجود دارد که باید از آنها اجتناب کنیم. کلید اصلی کنترل بروز جای زخم این است، کاری را که بدن باید برای درمان و ترمیم زخم انجام دهد را که کنیم. چطور؟
- اگر لازم است زخم را بخیه بزنیم: بهتر است زخمهایی که لبه آنها از هم بازمانده یا عمیق هستند توسط یک فرد متخصص بخیه زده شود. این بخیه هر چه زودتر زده شود بهتر است، زیرا وقتی زمان بگذرد ممکن است باکتری و میکروب وارد زخم شود و پزشک از ترس عفونت آن را بخیه نکند. همچنین ممکن است زخم، خود به خود تا قسمتی ترمیم شود و این مانع بخیه زدن خوب و کامل میشود.
- زخم را مرطوب نگه دارید: روی زخم، پماد بمالید و روی آن را با باند نچسب بپوشانید. با این کار سرعت ترمیم بیشتر و جای زخم کمتر میشود.
- فریب تبلیغات کرمهای «ضداسکار» را نخورید: احتمالا شنیدهاید که ویتامین E میتواند جای زخم را ترمیم کند اما این موضوع هنوز از نظر علمی ثابت نشده است. در حقیقت هیچ کرم یا پمادی برای از بین رفتن جای زخم وجود ندارد.
- جای زخم را ماساژ دهید: شما روی جای زخم پماد ویتامین E بمالید و آن را با دست ماساژ دهید، زیرا ماساژ میتواند جای زخم را کمی کمرنگتر کند.
- از آفتاب دوری کنید: دور نگه داشتن جای زخم از نور خورشید میتواند به کمرنگ شدن آن کمک کند.
- بگذارید خودش خوب شود: بدون تجویز پزشک روی زخم چیزی نزنید، زیرا ممکن است موجب تحریک و خارش آن شود. همچنین روند درمان را کند میکند. پوسته ایجاد شده روی زخم را نکنید، زیرا این پوسته یک پوشش طبیعی برای زخم است. وقتی این پوسته را میکنیم ترمیم زخم کندتر میشود و در نتیجه جای زخم بیشتر خواهد ماند.
- صبور باشید: ترمیم زخم به زمان نیاز دارد و شاید این زمان خیلی طولانی شود. فاز او این ترمیم سه ماه طول میکشد و فاز دوم نیز به سه ماه دیگر نیاز دارد. یک سال پس از ایجاد جراحت، جای زخم کاملا شکل گرفته است اما تا یک سال پس از آن نیز میتواند ظاهر آن تغییر کند. در حقیقت ظاهر جای زخم همیشه در حال تغییر کردن و بهبود است به جز جای زخم کلوئید که همواره بدتر میشود مگر این که به پزشک مراجعه شود.
